ساهتي پرڳڻو ڪجهه تاريخي حقيقتون پروفيسر گل سهتو آڳاٽي زماني ۾ سنڌ سونهاريءَ جي اڪثر علائقن جي ونڊ ورڇ جاگرافيائي طور پرڳڻن ۾ ٿيل هئي. اها ونڊ ورڇ ڪلهوڙن جي دؤر تائين قائم رهي. طبعي نڪتي نظر سان سنڌ کي پنجن حصن ۾ تقسيم ڪيو ويو آهي.
وڄڻوٽ جو دڙو سنڌ جا تاريخي ماڳ ۽ مقام احسن علي احسن چڍڙ ضلعي گھوٽڪي ۾ ڪئي اهڙا تاريخي ماڳ آهن جڪي تمام پراڻا ماڳ آهن جنهن ۾ ڏيٿري مومل جي ماڙي ۽ ٻيا ڪيترائي ٻيا به ماڳ کوڙ آهن جن جي مان ريسرچ ڪيان پيو پر ڏهرڪي کان اتر طرف ۱۵ ڪلو ميٽر پري ريتي کان ۶ ڪلو ميٽر ڏکڻ اتر جي ڪنڊ تي وڄڻوٽ جو دڙو جيڪو ۶۰ ايڪڙ تي مشتمل هيو پر هن دڙي کي هتان جي رهاڪن تباه ڪري ٻن ٽن ايڪڙن تي بچايو آهي. هن دڙي جي اصلي شڪل بلڪل تبديل ٿي چڪي آھي.
رني ڪوٽ سنڌ جو تاريخي ماڳ ۽ عالمي ورثو! علي محمد ميمڻ سنڌ جو تاريخي ماڳ ”رني ڪوٽ“ جنهن کي اقوام متحده جي عالمي اداري يونيسڪو طرفان عالمي ثقافتي ورثو قرار ڏنو ويو آهي. هيءَ ماڳ سنڌ جي تاريخي ۽ تفريحي مقامن ۾بيشڪ هڪ شاندار حيثيت رکي ٿو. هيءَ ماڳ عالمي ثقافتي ورثو هئڻ ڪري، پنهنجي ملڪ سميت سموري دنيا جي سياحن، محققن ۽ تاريخدانن لاءِ پڻ گهڻي دلچسپي ۽ دلڪشي جو سبب آهي. رني ڪوٽ جي حوالي سان ٿيل تحقيق جو جائزو وٺڻ سان يقينن خوشگوار سرهائي ۽ خوشيءَ جو احساس اڀري اچي ٿو ته، سنڌ جو پنهنجي تاريخ، سڀيتا، تهذيب ۽ ثقافت جي لحاظ کان دنيا جي شاهوڪار خطن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. رني ڪوٽ واري تاريخي ماڳ ۽ هن قلعي جي وڏي خاصيت اها آهي ته هن جو دنيا جي سڀ کان وڏي ايراضي تي پکڙيل قلعن ۾ سڀ کان وڏو ۽ هن جو دنيا جي وڏن قلعن ۾ پهرين نمبر تي شمار آهي جيڪو لڳ ڀڳ ۳ ۵ ڪلوميٽرن تائين پکڙيل آهي. هن قلعي جي ٻاهريون ڪوٽ يا ديوار پڻ عوامي جمهوريه چين جي جڳ جهان ۾ مشهور ديوار چين وانگر ويڪري ۽ ڊيگهه ۾ ۳۲ ڪلوميٽرن تائين پکڙيل آهي، پنهنجي خصوصيت جي لحاظ کان اها، چين جي ديوار کان ٻئي نمبر تي شمار ڪئي وڃي ٿي.اقوام متحده جي...